Gonartrose (knieartrose)

In het kort

Gonartrose is slijtage van het gewrichtskraakbeen in de knie, een veelvoorkomende aandoening op latere leeftijd. Belangrijke factoren zijn leeftijd, overgewicht, eerdere knieletsels en aanleg. Beweging, oefentherapie en gewichtsbeheersing zijn de basis van de behandeling. Bij ernstige, invaliderende klachten kan een knieprothese veel verlichting geven.

Wat is het?

Bij gonartrose slijt het gladde kraakbeen dat de botuiteinden in de knie bedekt geleidelijk af. Daardoor wrijft bot meer tegen bot, vernauwt de gewrichtsspleet en kan het bot aan de randen wat uitgroeien. Dit geeft pijn en stijfheid.

Artrose ontwikkelt zich traag, over jaren. Leeftijd, overgewicht, een eerder knieletsel (zoals een meniscus- of kruisbandletsel), zware belasting en erfelijke aanleg verhogen de kans erop.

Wat zijn de symptomen?

• Pijn bij belasten: tijdens en na het stappen of bewegen.
• Startstijfheid: de eerste stappen na rust of ’s ochtends zijn stroef.
• Verminderde beweeglijkheid: de knie volledig buigen of strekken gaat moeilijker.
• Zwelling en kraken: de knie kan opzetten en krakend aanvoelen.
• Standsverandering: na verloop van tijd soms een toenemende O- of X-stand van het been.

Hoe stellen we de diagnose?

• Het gesprek (anamnese): het beloop van de pijn en de stijfheid geeft veel informatie.
• Lichamelijk onderzoek: de arts beoordeelt de beweeglijkheid, de stand van het been en de pijnpunten.
• Beeldvorming: een röntgenfoto toont de versmalde gewrichtsspleet en de botveranderingen. Een MRI-scan is meestal niet nodig.

Wat zijn de behandelingsopties?

De behandeling verloopt trapsgewijs en begint altijd conservatief.

Conservatief. Beweging en oefentherapie zijn de belangrijkste behandeling: sterke spieren ontlasten het gewricht. Daarnaast helpen gewichtsverlies, pijnstillers, soms een wandelstok of brace, en in bepaalde gevallen een inspuiting in de knie.

Operatief. Pas wanneer de klachten ondanks dit alles invaliderend blijven, komt een operatie in beeld.

Goed om te weten

Bewegen voelt tegenstrijdig aan bij een pijnlijke knie, maar is net heilzaam: het houdt het gewricht soepel en de spieren sterk. Rust alleen verergert de klachten op termijn.

Wat houdt de chirurgie in?

Welke ingreep past, hangt af van uw leeftijd en hoeveel van de knie is aangetast:

• Een standcorrectie van het bot (osteotomie) bij een jongere patiënt met slijtage in maar één deel van de knie, om de belasting te verleggen.
• Een gedeeltelijke knieprothese wanneer slechts één compartiment versleten is.
• Een totale knieprothese bij uitgebreide slijtage met invaliderende klachten; het versleten gewricht wordt dan vervangen door een kunstgewricht.

Hoe ziet de revalidatie eruit?

Na een knieprothese begint de revalidatie snel. Vroeg bewegen, samen met oefentherapie, is essentieel voor een goed resultaat.

Fase	Wanneer	Doel
1 — Mobiliseren	Week 0–2	Snel weer rechtstaan en stappen (vaak met hulpmiddel); zwelling en pijn onder controle.
2 — Beweeglijkheid	Week 2–6	Buiging en strekking terugwinnen; zelfstandig stappen.
3 — Kracht & functie	Maand 2–3	Spierkracht opbouwen; dagelijkse activiteiten hervatten.
4 — Verdere verbetering	Maand 3–12	Conditie en functie blijven verbeteren tot ongeveer een jaar na de operatie.

Wat zijn de vooruitzichten?

Conservatieve behandeling kan de klachten lang onder controle houden. Een knieprothese is een van de meest succesvolle operaties voor het verlichten van pijn en het herstellen van functie bij vergevorderde artrose, met goede resultaten bij de meeste mensen.